Μετά από έναν ήπιο χειμώνα, χωρίς πολλές βροχές και χιονοπτώσεις, η Γηραιά Ήπειρος απειλείται με ξηρασία. Ρεπορτάζ του Politico προειδοποιεί ότι η επόμενη κρίση που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν οι Ευρωπαίοι είναι αυτή του νερού.
Στην Καταλονία το νερό αρχίζει να λιγοστεύει. Στη Γαλλία έχει γίνει αιτία συγκρούσεων ενώ σε πολλά χωριά, δεν επαρκεί για την ύδρευση των νοικοκυριών Η στάθμη στον μεγαλύτερο ποταμό της Ιταλίας έχει ήδη πέσει στα επίπεδα του περασμένου Ιουνίου.
Πάνω από το ένα τέταρτο της ηπειρωτικής Ευρώπης βρίσκεται σε ξηρασία από τον Απρίλιο, ενώ πολλές χώρες προετοιμάζονται για άλλο ένα θερμό καλοκαίρι.
Σύμφωνα με μελέτη που έχει βασιστεί σε δορυφορικά δεδομένα, η Ευρώπη πλήττεται από σοβαρή ξηρασία από το 2018, ενώ την κατάσταση δυσχεράνει η κλιματική αλλαγή με την άνοδο της θερμοκρασίας. «Πριν από λίγα χρόνια έλεγα ότι υπάρχει επάρκεια σε νερό . Δεν θα μπορούσα να ισχυριστώ το ίδιο και σήμερα» αναφέρει στο Politico ο μελετητής Torsten Mayer-Gürr.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι βροχοπτώσεις της άνοιξης θα μπορούσαν να αναπληρώσουν τα επιφανειακά ύδατα και να ωφελήσουν τη γεωργία. Δεν αρκούν όμως για την ενίσχυση του υδροφόρου ορίζοντα. Με το καλοκαίρι προ των πυλών, οι κυβερνήσεις προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την ανεπάρκεια του νερού και να διαχειριστούν τις εντάσεις που προκύπτουν από τον αυξανόμενο ανταγωνισμό για τη χρήση του.
Η ξηρασία, δήλωσε ο Ισπανός πρωθυπουργός Pedro Sánchez την περασμένη εβδομάδα, “θα αποτελέσει κεντρικό πολιτικό και χωροταξικό θέμα για χώρα μας τα επόμενα χρόνια”.
Χειμερινή ξηρασία
Η περσινή πρωτοφανής ξηρασία εξάντλησε τους επιφανειακούς και υπόγειους ταμιευτήρες της Ευρώπης. Σύμφωνα με το Politico, κάποια βελτίωση θα έρεπε να έρθει τον χειμώνα, όμως οι βροχοπτώσεις και οι χιονοπτώσεις ήταν ελάχιστες.
Η Γαλλία, όπου δεν έβρεξε για περισσότερες από 30 συνεχόμενες ημέρες τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο, γνώρισε τον ξηρότερο χειμώνα των τελευταίων 60 ετών.
Το ερευνητικό ίδρυμα CIMA της Ιταλίας διαπίστωσε μείωση των χιονοπτώσεων κατά 64% μέχρι τα μέσα Απριλίου. Ο ποταμός Po ρέει με τον ρυθμό του περασμένου καλοκαιριού και η στάθμη της λίμνης Γκάρντα βρίσκεται ήδη κάτω από τη μέση.
Οι αγρότες στην Ισπανία προειδοποιούν ότι σε τέσσερεις περιοχές θα πρέπει να «ξεχάσουν» κάποια υδροβόρα δημητριακά, ενώ όπως δήλωσε μετερεολόγος στην El País κινδυνεύει ολόκληρη η σοδειά της ελιάς.
Η στάθμη της τεχνητής λίμνης Sau βόρεια της Βαρκελώνης είναι τόσο χαμηλή που οι αρχές προκειμένου να αποφύγουν την επιμόλυνση του συστήματος υδροδότησης από νεκρά ψάρια αποφάσισαν την απομάκρυνση τους.
Τον Απρίλιο που η Ισπανία αντιμετώπισε ένα πρώιμο κύμα καύσωνα με πρωτοφανείς για την εποχή θερμοκρασίες οι ταμιευτήρες είχαν πλήρωση μόνο κατά 27%. Σύμφωνα με την Υπουργό Περιβάλλοντος Teresa Ribera, μέχρι το 2050 ο υδροφόρος ορίζοντας στην Ισπανία, όπως και στη Γαλλία, μπορεί να μειωθεί έως και 40%.
«Οι χειμερινές βροχοπτώσεις είναι ζωτικής σημασίας ιδίως για τις μεσογειακές χώρες» δήλωσε στο Politico ο Fred Hattermann, υδρολόγος στο Ερευνητικό Ινστιτούτο για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής του Potsdam. Δεδομένων των φετινών λιγοστών βροχοπτώσεων και της αραιής χιονοκάλυψης των Άλπεων, «αν δεν βρέξει τώρα … η ξηρασία πρέπει να θεωρηθεί σίγουρη».
Οι ανοιξιάτικες βροχές θα μπορούσαν να μετριάσουν την έλλειψη νερού, όμως για να βγει η Ευρώπη από αυτόν τον φαύλο κύκλο της έλλειψης υπόγειων υδάτων κάθε καλοκαίρι, «θα χρειαστεί σχεδόν μια δεκαετία με πολλές βροχοπτώσεις « προειδοποιεί ο Hattermann.
Ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής
Η πρόβλεψη των βροχοπτώσεων για τόσο μεγάλες περιόδους είναι δύσκολη, ιδίως με την κλιματική αλλαγή που έχει μεταβάλλει τις συνθήκες. Για τη δεκαετία του 2020 η γερμανική μετεωρολογική υπηρεσία προβλέπει ότι η χώρα θα δει λιγότερες βροχοπτώσεις.
Αλλά ακόμη και αν τα επίπεδα βροχόπτωσης παραμείνουν τα ίδια, η κλιματική αλλαγή συμβάλει στη μείωση των υδατικών αποθεμάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Στο σύνθετο φαινόμενο της ξηρασίας παίζουν ρόλο πολλοί παράγοντες όπως η κακή διαχείριση του νερού και η υπερκατανάλωση. Ωστόσο, η άνοδος της θερμοκρασίας αποτελεί σίγουρα επιβαρυντικό παράγοντα.
Τρεις είναι οι αιτίες που η υπερθέρμανση του πλανήτη οδηγεί την Ευρώπη σε ξηρασία σύμφωνα με τον Hattermann. Πρώτα από όλα όσο αυξάνονται οι θερμοκρασίες, τόσο περισσότερο νερό εξατμίζεται. «Το γεγονός αυτό από μόνο του φέρνει ξηρασία», είπε. «Θα πρέπει να έχουμε σταθερή αύξηση των βροχοπτώσεων για να αντισταθμίσουμε την αύξηση της εξάτμισης».
Δεύτερον, η κλιματική αλλαγή αποδυναμώνει τα ρεύματα των ανέμων στην Ευρώπη. Αυτό σημαίνει ότι συστήματα αερίων μαζών μπορεί να εγκλωβιστούν δημιουργώντας παρατεταμένες περιόδους ζέστης και ξηρασίας – όπως συνέβη πέρυσι – ή να προκαλέσουν έντονες βροχοπτώσεις για μεγάλα χρονικά διαστήματα, όπως συνέβη κατά τη διάρκεια των φονικών πλημμυρών του 2021.
Τέλος, οι παγετώνες και η χιονοκάλυψη της Ευρώπης μειώνονται ραγδαία χάρη στην άνοδο της θερμοκρασίας, στερώντας τους μεγάλους ποταμούς όπως ο Ρήνος, ο Δούναβης, ο Ροδανός ή ο Πο από ζωτικές ποσότητες νερού.
Φέτος, το λιώσιμο των πάγων δεν θα φέρει νερό στους υδατικούς ταμιευτήρες της Ευρώπης. Ήδη το 2023 ξεκίνησε χειρότερα από πέρυσι και κάθε χρόνο η κατάσταση χειροτερεύει, επισήμανε στο Politico ο Andrea Toreti, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Ιδιαίτερα ευάλωτες στην ξηρασία για το φετινό καλοκαίρι είναι η Ισπανία, η νότια Πορτογαλία, η Ιταλία και η Γαλλία σύμφωνα με τον Toreti. Όπως τονίζει ο ίδιος, σε επιφυλακή θα πρέπει να βρίσκονται η Πολωνία η Βουλγαρία, η Ρουμανία, και η Ελλάδα τονίζει ο Toreti. Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για την Ξηρασία προβλέπει ανεπάρκεια νερού και σε όλες τις σκανδιναβικές χώρες.
«Το Βρανδεμβούργο στη Γερμανία, μια περιοχή που έχει πληγεί ιδιαίτερα από την ξηρασία, παρουσίασε βροχοπτώσεις άνω του μέσου όρου τους τελευταίους μήνες, όμως τα επίπεδα των υπόγειων υδάτων είναι χαμηλότερα από πέρυσι», σημειώνει ο Hattermann.
Ανάληψη δράσης
Η Ευρώπη νιώθει την απειλή και σιγά-σιγά αφυπνίζεται. Μετά τις καταστροφικές συνέπειες του περασμένου καλοκαιριού σε τομείς όπως η γεωργία, η ενέργεια και η βιομηχανία, οι κυβερνήσεις προσπαθούν να σχεδιάσουν στρατηγικές και μέτρα για να απαντήσουν στο θέμα των υδάτινων πόρων τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Νωρίτερα αυτό το μήνα, η Ιταλία μείωσε τη γραφειοκρατία που απαιτείται για την κατασκευή υποδομών συμπεριλαμβανομένων και των μονάδων αφαλάτωσης. Τον Ιανουάριο η Ισπανία προχώρησε σε νέο σχεδιασμό διαχείρισης των υδατικών πόρων.
Η νέα εθνική στρατηγική διαχείρισης του γάλλου προέδρου αποσκοπεί στη μείωση της συνολικής κατανάλωσης νερού κατά 10 τοις εκατό έως το τέλος της δεκαετίας. Σύμφωνα με το σχέδιο, κάθε τομέας θα κληθεί να καταθέσει προτάσεις για τη μείωση της χρήσης νερού.
Η στρατηγική που ενέκρινε η κυβέρνηση της Γερμανίας, τον περασμένο Μάρτιο περιλαμβάνει μέτρα για τη «βιώσιμη» χρήση του νερού σε 10 τομείς έως το 2050, καθώς και μια σειρά εβδομήντα οκτώ ενεργειών που πρόκειται να υλοποιηθούν έως το 2030.
Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οι κυβερνήσεις πράττουν ελάχιστα για την αντιμετώπιση της κακής διαχείρισης των πόρων, η οποία στη Γηραιά Ήπειρο εξακολουθεί να είναι συχνή και επιδεινώνει τις επιπτώσεις της μείωσης των υδάτινων αποθεμάτων. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το ένα τέταρτο του πόσιμου νερού της Ευρώπης χάνεται από διαρροές των αγωγών.
Η ιταλίδα πρώην ευρωβουλευτής των Πρασίνων Eleonora Evi κατέκρινε στο Twitter το σχέδιο της κυβέρνησής, καθώς όπως δήλωσε δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα της υδατικής κρίσης στη ρίζα του. Σύμφωνα με την Evi, η κυβέρνηση θα πρέπει να επικεντρωθεί στην αναδάσωση και στις πολιτικές με στόχο να σταματήσει η απώλεια πόσιμου νερού που προκαλείται από τις διαρροές,
«Προφανώς, το νερό είναι ένας πεπερασμένος πόρος και εμείς ως κοινωνία δεν ήμασταν αποτελεσματικοί στη διαχείρισή του» δήλωσε στο Politico η Samantha Burgess, αναπληρώτρια διευθύντρια στο Copernicus, το ευρωπαϊκό παρατηρητήριο για το κλίμα.
Πόλεμος του νερού
Εν τω μεταξύ, η διαχείριση του νερού – και η απόφαση για το ποιος θα έχει πρόσβαση σε αυτό – εξελίσσεται σε πολιτικό ζήτημα σε ολόκληρη την Ήπειρο.
Το περασμένο καλοκαίρι επιβλήθηκαν περιορισμοί στη χρήση νερού στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με την ιεράρχηση της χρήσης νερού στις τουριστικές υποδομές, τη βιομηχανία και τη γεωργία.
Σε κάποιους δήμους έχουν επιβληθεί νέοι περιορισμοί ενώ σε άλλους δεν καταργήθηκαν ποτέ. Η Καταλονία έλαβε μέτρα ανάμεσα στα οποία είναι και η υποχρεωτική μείωση της κατανάλωσης νερού στη γεωργία κατά 40%.
Στη νότια Γερμανία, οι δικαστικές διαμάχες για το νερό έχουν διπλασιαστεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Πρόσφατα στη Γαλλία, οι εντάσεις μεταξύ οικολόγων και αγροτών για την κατασκευή δεξαμενών νερού προκάλεσαν βίαιες συγκρούσεις. Οι ταμιευτήρες νερού κατασκευάζονται για άρδευση ώστε να βοηθήσουν τους αγρότες να αντιμετωπίσουν την καλοκαιρινή ξηρασία. Ωστόσο ομάδες ων πρασίνων υποστηρίζουν ότι ο αγροτικός τομέας θα πρέπει να λάβει μέτρα για τη μείωση της χρήσης του νερού.
Η Marine Tondelier, επικεφαλής του κόμματος των Πρασίνων της Γαλλίας, χαρακτήρισε τους ταμιευτήρες «άδικη οικειοποίηση και ιδιωτικοποίηση των υδάτινων πόρων από λίγους σε βάρος της πλειοψηφίας».
Στην περιφέρεια της Ανδαλουσίας, η διοίκηση του κεντροδεξιού Λαϊκού Κόμματος και του ακροδεξιού Vox σχεδιάζει την αύξηση της άρδευσης κοντά στους προστατευόμενους από την UNESCO υγροτόπους Doñana, πράγμα που έχει προκαλέσει την οργή των περιβαλλοντολόγων και των παρατάξεων της μειοψηφίας.
Πρόσφατα η Maribel Mora των Podemos έριξε ένα φλιτζάνι άμμο στο κάθισμα του πρωθυπουργού της Ανδαλουσίας, για να καταδείξει ότι η περιοχή της Doñana θα μοιάζει «με έρημο» αν περάσει το αμφιλεγόμενο νομοσχέδιο.
Όπως επισημαίνει στο Politico o Hattermann «η μάχη για το νερό έχει ήδη ξεκινήσει».